'Wegblijven Beatrix toont wel karakter'

Geplaatst: 09-04-2005   

NIJMEGEN - Oranjekenner en historicus Arnout van Cruyningen vindt het wel van karakter getuigen, dat de Koningin is weggebleven bij de begrafenis van de paus. "De traditie is dat protestantse vorstenhuizen niet vertegenwoordigd zijn bij pauselijke uitvaarten. Die lijn is ook in het Oranjehuis altijd vastgehouden.

Nu is onder deze paus het diplomatieke karakter van het Vaticaan opgeschaald, maar ik denk dat de Nederlandse regering heeft gedacht: met de minister-president zijn wij prima vertegenwoordigd.''

Van Cruyningen vond het persoonlijk ook niet nodig de Koningin af te vaardigen. Maar hij denkt wel dat op diplomatiek niveau de zaak verkeerd is ingeschat. "Het Vaticaan wilde graag een vertegenwoordiging op het hoogste niveau. Omdat de overleden paus een belangrijke rol in de wereldpolitiek heeft gespeeld, is het verklaarbaar waarom Amerika zo'n zware delegatie heeft gestuurd. Maar tegelijkertijd vind ik niet dat je op basis van het feit dat andere landen met staatshoofden komen, had moeten zeggen: dan sturen wij ook de Koningin.''

Een andere oplossing was geweest dat kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima de uitvaart hadden bijgewoond. Dat daarvan is afgezien, verklaart Van Cruyningen uit het feit dat het Oranjehuis niet de schijnwerpers wil zetten op het rooms-katholieke geloof van Máxima. "Dat zou dan nadrukkelijk naar voren zijn gebracht en dat wil het Oranjehuis niet. Want ook dat ligt gevoelig'', stelt de Nijmeegse Oranjekenner.

Willem-Alexander en Máxima zijn vandaag wel bij een eucharistieviering ter nagedachtenis aan de overleden paus, in de Sint-Bavokathedraal in Haarlem. Daar gaat bisschop Punt voor.

Thee gedronken

De aantrekkingskracht van de pauselijke begrafenis op talloze wereldleiders is niet vreemd, gezien de vele reizen die hij maakte. In 1985 bezocht Johannes Paulus II Nederland, maar dat bezoek kenmerkte zich door kilte. Oud-premier Lubbers zei later dat de paus alleen positief terugkeek op zijn ontmoeting met koningin Beatrix en haar gezin.

Volgens Van Cruyningen hebben de paus en de Koningin inderdaad op een prettige wijze 'thee gedronken'. Maar hij plaatst ook een kanttekening: "Waar in andere landen de paus bij aankomst werd opgewacht door de vorst, was in Nederland de ontmoeting met de Koningin gewoon een onderdeel van zijn programma.''

De banden tussen het Oranjehuis en het Vaticaan zijn traditioneel niet sterk. Koningin Wilhelmina had weinig op met het pausdom. "Zij voelde zich persoonlijk beledigd toen de pauselijke vertegenwoordiger zei dat hij kwam namens de plaatsbekleder van Christus op aarde. Dat vond zij een enorme aanmatiging. Ik denk dat van dat gevoelen in het Oranjehuis nog wel resten te vinden zijn'', aldus Van Cruyningen.

Historicus prof. dr. A.Th. van Deursen denkt niet dat de protestantse traditie van het Nederlandse vorstenhuis een rol heeft gespeeld in de afweging. "Dat zou vroeger anders geweest zijn, maar tegenwoordig wordt er niet meer op die manier geredeneerd.''

Van Deursen stelt wel vast dat Nederland nog altijd "buitengewoon verdeeld'' is over de vraag hoe tegen de paus moet worden aangekeken. "Deze paus kon vanuit protestantse kring op groeiende sympathie rekenen, maar in seculiere hoek lag dat anders.'' Van Deursen doelt op de vaak als conservatief bestempelde opvattingen van het Vaticaan over bijvoorbeeld condooms en homoseksualiteit. "Het bijwonen van de begrafenis door de Koningin had vanuit seculiere hoek dan ook zeker vragen opgeleverd.''

Oranjekenner Jan Kikkert vraagt zich af of het wegblijven van de Koningin verstandig was. "De paus was ook staatshoofd van Vaticaanstad, dus lag het in de rede een afvaardiging op hetzelfde niveau te sturen'', meent hij. Kikkert is benieuwd wie Nederland volgende week afvaardigt naar de uitvaart van prins Rainier van Monaco. "Vergeleken met de paus zou bij hem de minister van Buitenlandse Zaken volstaan, of wellicht de Nederlandse ambassadeur in Parijs. Maar dat laatste zou een enorme belediging zijn.''

Kikkert betwijfelt of de protestantse geschiedenis van de Oranjes een rol heeft gespeeld bij het besluit. "Wanneer je alle leden van de huidige koninklijke familie op een rij zet, zijn er evenveel protestanten als katholieken.'' Hij denkt dat de Nederlandse regering de consequenties van het niet afvaardigen van koningin Beatrix heeft onderschat. Oud-premier Van Agt repte donderdag van een "belediging''. Dat de Oranjes in het verleden nooit pauselijke begrafenissen bijwoonden, vindt Kikkert er niet toe doen. "Dat geldt ook voor de presidenten van de Verenigde Staten.''

Bron: Nederlands Dagblad